Co powoduje astygmatyzm i jak wpływa na wzrok?
Astygmatyzm najczęściej powoduje nieregularna krzywizna rogówki, co prowadzi do zniekształcenia obrazu i nieostrego widzenia już na poziomie siatkówki [1][2]. Promienie światła załamują się z różną siłą w różnych płaszczyznach oka, więc obraz nie ogniskuje się w jednym punkcie i traci wyrazistość [1][2]. Problem dotyczy dużej części populacji dorosłych i może istotnie pogarszać funkcjonowanie wzrokowe, zwłaszcza w warunkach nocnych [3][4][5].
Co powoduje astygmatyzm?
Główną przyczyną astygmatyzmu jest nieprawidłowy kształt rogówki, rzadziej nieregularność soczewki, a sporadycznie deformacja gałki ocznej wywołana uciskiem lub chorobami oczodołu [1][6]. W ujęciu etiologicznym dominuje astygmatyzm rogówkowy, który odpowiada za około 98% przypadków, co potwierdza przewagę problemu z rogówką nad komponentą soczewkową [7][8].
Astygmatyzm często ma podłoże genetyczne i bywa wrodzony, ale może rozwinąć się po urazach, zabiegach okulistycznych oraz w przebiegu chorób rogówki [6]. Do ważnych przyczyn wtórnych zalicza się keratoconus, blizny i degeneracje rogówkowe, pterygium oraz niektóre procedury refrakcyjne i urazy [2].
Na czym polega mechanizm astygmatyzmu?
W astygmatyzmie powierzchnie optyczne oka mają nierówną krzywiznę, przez co światło załamuje się odmiennie w różnych południkach i tworzy ogniska w kilku płaszczyznach zamiast jednego punktu na siatkówce [1][2]. Skutkiem jest rozmazanie detali i zniekształcenie kształtów, co obniża kontrast i precyzję widzenia [1][2].
Kluczowe elementy układu to rogówka i soczewka, oś astygmatyzmu oraz proces ogniskowania obrazu na siatkówce [1][7]. W praktyce rozróżnia się astygmatyzm rogówkowy i soczewkowy oraz podtypy regularny i nieregularny, które wynikają z przewidywalnych różnic krzywizny w dwóch osiach lub z bardziej zaburzonych, nieregularnych powierzchni optycznych [1][9].
Im większa nieregularność powierzchni optycznej, tym wyższy stopień wady i silniejsze objawy widzenia, do których należą zamglenie, cienie, podwójne kontury oraz trudności w warunkach nocnych [1][4][10].
Jak astygmatyzm wpływa na wzrok?
Wpływ na wzrok obejmuje przewlekłe obniżenie ostrości widzenia z daleka i z bliska, zniekształcenia obrazu oraz większą wrażliwość na odblaski i halo, zwłaszcza w słabym oświetleniu [1][4][10]. W analizach funkcjonalnych stwierdzano trudności w nocnym prowadzeniu pojazdów u 66% osób z objawowym astygmatyzmem, co podkreśla znaczenie zaburzeń w widzeniu przy niskich poziomach światła [4].
Nieleczony astygmatyzm może prowadzić do spadku ostrości wzroku i w części przypadków do niedowidzenia, szczególnie gdy wada pojawia się wcześnie i jest znaczna, co ma duże znaczenie u dzieci [2].
Jak często występuje astygmatyzm?
Szacowana częstość występowania u dorosłych wynosi około 40% w analizach obejmujących regiony WHO, co wskazuje na powszechność zjawiska w skali globalnej [3][5]. Jednocześnie obciążenie zaburzeniami widzenia związanymi z astygmatyzmem waha się regionalnie od 2,2% do 34%, co zależy od miejsca zamieszkania i warunków środowiskowych.
W ujęciu strukturalnym dominującą postacią pozostaje astygmatyzm rogówkowy, który odpowiada za około 98% wszystkich przypadków tej wady [7][8].
Jaki jest podział na regularny i nieregularny astygmatyzm?
Astygmatyzm regularny cechuje się przewidywalnie różną krzywizną w dwóch głównych osiach, co pozwala na precyzyjniejsze dopasowanie korekcji optycznej [1][9]. Astygmatyzm nieregularny wynika z bardziej zaburzonej geometrii powierzchni rogówki, co bywa następstwem urazów, blizn lub chorób rogówki i jest trudniejszy do skorygowania [1][9]. Wtórne zmiany, takie jak keratoconus, degeneracje rogówkowe czy pterygium, nasilają nieregularność kształtu i potęgują objawy [2].
Czy astygmatyzm współistnieje z innymi wadami wzroku?
Astygmatyzm często współwystępuje z krótkowzrocznością lub nadwzrocznością, co komplikuje obraz kliniczny i wymaga złożonego podejścia do korekcji wady [1][7]. Połączenie zaburzeń sferycznych z nieregularnością krzywizn skutkuje dodatkowymi wyzwaniami w uzyskaniu optymalnej jakości obrazu na siatkówce [1][7].
Jak koryguje się astygmatyzm?
Podstawą korekcji są okulary z soczewkami cylindrycznymi lub soczewki kontaktowe toryczne, które wyrównują różnice załamywania światła w głównych osiach i poprawiają ogniskowanie obrazu [6][7]. Taka korekcja nie usuwa przyczyny wady, lecz kompensuje jej optyczne skutki, zapewniając ostrzejsze i bardziej stabilne widzenie w codziennym funkcjonowaniu [6][7].
Dlaczego w astygmatyzmie tak ważna jest charakterystyka osi i powierzchni optycznych?
Oś astygmatyzmu określa kierunek największych różnic krzywizny i załamywania światła, a precyzyjne jej wyznaczenie jest konieczne do skutecznej korekcji [1][7]. Uwzględnienie roli rogówki i soczewki oraz sposobu ogniskowania obrazu na siatkówce umożliwia właściwą kwalifikację typu wady i dobranie adekwatnych parametrów korekcyjnych [1][7].
Źródła
- https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/wadywzroku/83545,astygmatyzm-niezbornosc
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK582142/
- https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1097/OPX.0000000000001998
- https://www.ispor.org/docs/default-source/euro2022/21-oct-2022-eu-ispor-poster-astigmatism-slr-pdf.pdf
- https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1097/OPX.0000000000001998
- https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-narzadu-wzroku/astygmatyzm-przyczyny-objawy-test-na-astygmatyzm-soczewki-leczenie/g166hsc
- https://apteline.pl/artykuly/astygmatyzm-przyczyny-objawy-i-leczenie-jak-widzi-osoba-z-astygmatyzmem
- https://zdrowie.gazeta.pl/Zdrowie/7,101580,28026118,astygmatyzm-objawy-przyczyny-i-sposoby-leczenia.html
- https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-narzadu-wzroku,astygmatyzm—przyczyny–objawy–test-na-astygmatyzm–soczewki–leczenie,artykul,1587515.html
- https://www.optometrists.org/general-practice-optometry/guide-to-eye-health/how-does-the-eye-work/astigmatism-is-it-serious/
optyk.edu.pl to portal tworzony przez pasjonatów optyki i specjalistów zdrowia wzroku. Naszą misją jest przekazywanie rzetelnej, przystępnej wiedzy na temat badań okulistycznych, soczewek i okularów. Współpracujemy z ekspertami, śledzimy nowości i dbamy o transparentność, by edukować, inspirować oraz wspierać czytelników w świadomej trosce o oczy. Z nami zadbasz o swój wzrok na co dzień!